Eenzaam zijn, hoe komt dat toch?

Sinds een aantal maanden ben ik bezig om een nieuw bedrijf op te zetten met mijn vriendin en compagnon Fleur. Zoals alle ondernemers, zeker startende, kunnen beamen gaat hier ongelofelijk veel tijd en energie in zitten. Dat is hartstikke leuk!

En ik ben ook nog eens iemand die in de gelukkige positie verkeerd een man, kind, kat en veel vrienden en kennissen te hebben. Ik prijs mezelf daardoor enorm rijk. En toch merk ik dat het soms best een uitdaging is om de balans te vinden in het verdelen van mijn tijd. Ik wil namelijk niemand tekort doen en eigenlijk niets missen, maar ergens weet ik wel dat ik keuzes moet maken.

We zijn soms zo druk bezig om het beste uit het leven te halen, dat we keuzestress krijgen. Volgens een recent onderzoek in Metro onder millenials wordt duidelijk dat 75% van de jongeren te maken heeft met burn-out klachten en er over denkt om een therapeut te bezoeken. Ze krijgen dagelijks zoveel impulsen op zich afgevuurd dat ze bijna geen schifting meer kunnen maken waardoor ze als het ware verlamd raken. En dit geldt heus niet alleen voor deze generatie. Is het een modern welvaartsverschijnsel? Ik denk het wel. Was vroeger dan alles beter? Ik denk het niet. Elke generatie heeft te kampen met eigen problemen. Ja, vroeger was er inderdaad meer sociale controle. Er was geen televisie, laat staan internet. Dus maakte je sneller een praatje met je buren en was je er voor je familie. Er was immers geen ander sociaal vangnet. Wil dat zeggen dat er geen eenzaamheid was? Natuurlijk was dat er wel! Er werd alleen niet over gesproken. En als je er al over sprak, was het niet anders dan nu. Dan was daar vaak ook niet bepaald begrip voor. Je stortte je op je werk en gezin, als je die had.

Neem Jan. Hij is de negentig gepasseerd en hij is al jaren eenzaam. Jan is een uitzondering, want hij durft dit openlijk uit te spreken. Als een rode draad in Jan zijn leven heeft hij altijd gedaan wat er van hem verwacht werd. Hij wilde graag naar het conservatorium, maar zijn vader had andere verwachtingen. Toen hij eind jaren 40 de oproep kreeg om naar toenmalig Nederlands-Indië te gaan, ging hij, want dat werd van hem verwacht. Hij trouwde nog voor vertrek met zijn geliefde, zodat zij bij zijn ouders in Amsterdam kon gaan wonen, omdat haar eigen ouders kort na elkaar waren overleden. Dan werd er in ieder geval voor haar gezorgd, want dat werd van hem verwacht. In de Oost aangekomen kreeg hij vrij snel een kantoorbaantje aangereikt want hij was wel goed met cijfers en heel serieus. Jan vond het prima en deed wat er van hem verwacht werd. Na zijn terugkeer in Nederland vond hij een baantje op kantoor, want hij had tenslotte zijn vrouw om voor te zorgen. En voor hij het wist werd hij hoofd van zijn afdeling omdat de bazen vonden dat hij heel betrouwbaar was en deed wat er van hem werd verwacht. En dat heeft hij trouw tot aan zijn pensioen gedaan.

Helaas hebben zijn vrouw en hij nooit kinderen gekregen en toen ze ouder werden besloten ze naar de voormalig woonplaats van zijn vrouw te verhuizen, zodat zij dichter bij haar familie kon zijn.

Jammer genoeg is zijn vrouw een aantal jaar later overleden en daar zat Jan. In een bejaardentehuis in een plaats waar hij eigenlijk niemand kende en waar hij zich een vreemde eend in de bijt voelde en nog steeds voelt. Jan had niet veel hobby’s, op zijn passie voor de piano na, en zijn vrouw had altijd de vriendschappen onderhouden. Jan heeft een vriend, nog vanuit zijn diensttijd, maar die woont ver weg dus hij spreekt hem af en toe aan de telefoon. Die gesprekken gaan steeds moeizamer, want Jan is inmiddels behoorlijk doof. In het bejaardentehuis zit hij door die doofheid ook in een isolement. Er worden allerlei activiteiten georganiseerd, maar omdat hij zo slecht hoort, is er voor Jan niks aan. En als hij al in de woonkamer zit, dan heeft hij nog bijna geen aansluiting, omdat de andere bewoners het alleen maar over vroeger hebben. Over mensen uit het dorp die hij nooit gekend heeft. Jan wil het graag over het reilen en zeilen van nu hebben. Over wat er in de wereld gebeurd, over politiek. Maar ja, daar zijn zijn buren op hun beurt weer niet in geïnteresseerd. En dus slijt Jan zijn dagen uitkijkend naar het einde, wat nu vast niet lang meer duurt… maar dat gaat nu al een jaar of tien zo. En toch wil Jan niemand tot last zijn en geniet hij oprecht als hij af en toe bezoek krijgt. Sjany, die vrijwilligster was bij Achtzaam, bezoekt hem nog iedere week, zelfs nadat de stichting heeft moeten besluiten om te stoppen met het maatjesproject.

En af en toe bezoek ik hem ook, want ik krijg er zoveel voor terug. Als ik zijn kamer binnenloop zie ik een kromgebogen man, maar zijn ogen lichten op als hij me ziet en dan zie ik in dat gerimpelde gezicht nog die jonge man die hij ooit was. Hij zegt het zelf ook, dat hij vanbinnen nog diezelfde jongen is die hij vroeger was, maar dan opgesloten in dat oude lichaam. In het begin is hij nog kortademig, maar als we eenmaal in gesprek zijn zie ik hem steeds meer rechtop gaan zitten en vrijer ademen. Het is fascinerend wat aandacht met iemand kan doen. Tegen de tijd dat ik weg ga zit hij zwaaiend in zijn stoel en zegt hij dat hij er weer even tegen kan. Ik ben blij, maar tegelijkertijd breekt het mijn hart n beetje om hem zo achter te laten. Als ik iets van Jan heb geleerd, is het om bij de tijd te blijven en betrokken te zijn bij mijn omgeving en mijn vriendschappen te koesteren. Want ik wil absoluut niet later, net als Jan, in mijn stoel zitten denken aan hoe mijn leven aan me voorbij is geglipt. Jan heeft er vrede mee, want Jan doet nog altijd wat er van hem wordt verwacht. Dat moet inmiddels ook wel misschien, want hij is afhankelijk van anderen. Maar nu nog niet en als ik het later anders wil, moet ik daar wel zelf iets aan doen. Achtzaam zijn naar en betrokken zijn met anderen, want wie zaait die zal oogsten.

Door de vele gesprekken die ik de afgelopen jaren heb mogen voeren met diverse mensen, begrijp ik zo goed dat het ongemerkt kan gebeuren dat iemand in eenzaamheid kan raken. Dit kan jou of mij ook overkomen! Je kunt je baan verliezen, waardoor je in een isolement raakt. Of je juist je hele leven op je werk storten, waardoor je niet veel vrienden hebt, net als Jan. Of je raakt een geliefde kwijt, waardoor je je even terugtrekt en daarna weet je niet meer hoe je aansluiting kunt vinden. Of je verhuist en je kent daar niemand en weet niet hoe je dat moet oppakken. Kortom er zijn duizenden redenen te bedenken. En ze hebben met elkaar gemeen, dat je er zelf iets aan zult moeten doen, om er verandering in te brengen. En dat geldt natuurlijk voor nog veel meer zaken. Dat is onder andere ook de motivatie voor Fleur en mij om zo druk met ons nieuwe project bezig te zijn: zodat we ons steentje kunnen bijdragen om mensen zich beter in hun vel te laten voelen en daarmee hopelijk zelfs eenzaamheid te helpen voorkomen.

En jij? Wat kun jij doen? Ik zou zeggen, kijk om je heen en spreek met mensen, luister naar hun verhaal. Er zijn wellicht mensen in jouw omgeving die je kent en die eenzaam zijn, misschien zelfs zonder dat je dat nu al weet. Door het onderwerp bespreekbaar te maken, komen de verhalen vaak naar boven. En anders zijn er veel mensen in woonzorgcentra die blij zijn als ze hun verhaal aan anderen kwijt kunnen. Ze hebben zoveel te vertellen en je kunt zoveel van ze leren. En zelfs als je denkt daar niet veel tijd voor te hebben, bedenk je dan dat jij later ook blij zult zijn als iemand daar toch even tijd voor maakt. Het hoeft niet structureel en het is echt maar een kleine moeite, maar een groot gebaar en je krijgt er zoveel voor terug. Het is een win-win. En terwijl ik dit schrijf heb ik enorme zin om weer even bij Jan om een hoekje te kijken. Het is lekker weer en hij vindt het heerlijk als ik hem even met zijn rolstoel mee naar buiten neem en ik geniet daar ook zo van. Even met hem samen te zijn, ik word er rustig van. Ik heb het druk, maar Jan niet, die wacht geduldig op het einde. Dat gun ik hem zo, maar zo lang dat nog op zich laat wachten, kunnen we elkaars leven toch een beetje mooier maken. Dus ik ga!

Achtzame groet,

Mirjam Paap

Mirjam Paap

Mirjam Paap is binnen Achtzaam o.a. verantwoordelijk voor woordvoering, HR, fondsenwerving & subsidies en fiscale & juridische aspecten. E: mirjam@achtzaam.nl T: 06-51041009

“Door slimme verbanden te leggen, ontstaat er een beweging die bewust wordt van hoe we gezamenlijk kunnen bouwen aan een achtzame samenleving. Wij gooien de steen in de vijver en zetten daarmee  anderen aan om met ons de eenzaamheid aan te pakken.”

Fleur van den Horn

Logo Slider

+100%-