Hoe je een sociaal isolement kunt doorbreken

Niet iedereen die in een sociaal isolement leeft, wil dit doorbreken. Als ook gevoelens van (langdurige) eenzaamheid een rol spelen, is daar wel vaak behoefte aan.

Sociaal isolement is niet het zelfde als eenzaamheid. Sociaal isolement wordt nogal eens verward met eenzaamheid of met alleen zijn. Een kluizenaar kan zielsgelukkig zijn en de druk bezette zakenman met een uitgebreid sociaal netwerk kan zich eenzaam voelen.

Eenzaamheid is een gevoel, sociaal isolement is een situatie. Er is wezenlijk verschil tussen je alleen voelen en alleen zijn. Wie last heeft van eenzaamheid hoeft zeker niet geïsoleerd te zijn.

Sociaal isolement is een situatie waarin een persoon of een kleine groep personen afgezonderd leeft van anderen. Het isolement kan zowel van de persoon zelf uitgegaan zijn als door de omgeving zijn opgelegd (Wikipedia)

Eenzaamheid is het gevoel alleen te zijn, van geïsoleerd te zijn van ‘de anderen’ (Wikipedia)

Eenzaamheid kan wel een sociaal isolement oproepen. Enkele voorbeelden:

  • Als je wel verbinding hebt met andere mensen, maar het geen verbinding is die betekenis voor je heeft, kun je het gevoel hebben dat je sociaal geïsoleerd bent en je je eenzaam voelen
  • Als je een eetstoornis hebt, kan je je ontzettend eenzaam voelen. Soms kan je het idee hebben dat niemand uit je omgeving je begrijpt. Doordat de eetstoornis zo veel energie van je vergt, en al je aandacht daar naar uitgaat is het mogelijk dat je in een sociaal isolement terecht komt. Je wilt bovendien niet dat ze zien hoe je met eten omgaat
  • Als je je eenzaam voelt, kan je je gaan terugtrekken en kan er een sociaal isolement ontstaan.
  • Als je relatie verbroken is, kan je minder contacten krijgen, kan je je gaan terugtrekken, kan er sociaal isolement ontstaan, waardoor langdurige eenzaamheid kan ontstaan
  • Nieuwe vrienden maken lukt niet als je je ellendig voelt. De meeste mensen die ernstig eenzaam zijn, zullen onder deze omstandigheden geen poging daartoe doen, met groeiend isolement als gevolg
  • Het onaangename gevolg van eenzaamheid is dat we minder responsief zijn, wat weer kan leiden tot nog meer isolement van de eenzame persoon (Cacioppo)
  • Als we ons eenzaam voelen, blazen we zelfs de kleinste fouten op tot rampformaat in onze gedachten. We dekken ons in tegen kritiek en het nemen van verantwoordelijkheid voor wat er fout is gegaan. Dit complexe gedragspatroon kan er toe leiden dat we nog meer van andere mensen geïsoleerd raken
  • Als iemand werkloos wordt, kan dat leiden tot terugtrekking uit sociale relaties en uiteindelijk tot eenzaamheid en sociaal isolement leiden

Verschillen eenzaamheid en sociaal isolement

Schematisch zien de verschillen er zo uit:

Eenzaamheid Sociaal isolement
Subjectief: een gevoel Objectief: een situatie = meetbaar
Per definitie onprettig Kan ook als prettig worden ervaren

Sociaal isolement wel of niet doorbreken?

Eenzaamheid en sociaal isolement treft mensen van alle leeftijden en uit alle lagen van de samenleving. Je kunt jezelf afvragen of het in alle situaties mogelijk en gewenst is om een sociaal isolement te doorbreken.

Als iemand er voor kiest, zich prettig voelt in een sociaal isolement en geen last heeft van gevoelens van eenzaamheid, is het doorbreken van die situatie op zich dus onnodig. Dit staat los van het feit dat uit onderzoek blijkt dat alleen wonen een belangrijke veroorzaker is van eenzaamheid en ook nog ongezond is. Mensen die alleen wonen leven ook minder lang dan mensen die met andere mensen samenwonen.

Voor iemand die wel last van gevoelens van (langdurige) eenzaamheid heeft, is het vaak wenselijk en belangrijk dat het sociaal isolement wel doorbroken wordt. Er is dan immers sprake van een ongewenste situatie, ongewenste gevoelens.

Sociaal isolement, alleen, eenzaam of chronisch eenzaam?

Zoals uit het bovenstaande al blijkt is er een verschil tussen sociaal isolement en eenzaamheid. Ook is er nog een verschil tussen alleen zijn, eenzaamheid en langdurige eenzaamheid. Ook in de wijze van de aanpak ervan zit een verschil.

Eenzaamheid is een gevoel waar mensen van tijd tot tijd mee te maken hebben. Het is een normaal onderdeel van het leven. Het zet ons aan ons te verbinden met anderen. Leren omgaan met eenzaamheid en de juiste verbindingen aangaan met mensen is wezenlijk onderdeel van ons levenslange leerproces.

Niet iedereen lukt het om uit die gevoelens te komen. Eenzaamheid is een groot probleem als mensen er niet in slagen die verbindingen te maken die een gezond patroon van verbondenheid met anderen geven. Dan kan eenzaamheid een blijven onderdeel van het dagelijks leven worden, dan is het chronisch.

Chronische / langdurige eenzaamheid

Chronische (langdurige) eenzaamheid heeft ernstige gezondheidseffecten, die zowel de persoon als de samenleving raken. De belasting voor de gezondheid, en daarmee ook voor de gezondheidszorg, is te vergelijken met de effecten van roken en drinken samen. Deze aanslag op de gezondheid is reden om eenzaamheid te bestrijden.

Chronische eenzaamheid leidt tot hersenveranderingen, die op hun beurt het normaal sociaal functioneren belemmeren. Deze vicieuze cirkel kan iemand zelf nauwelijks doorbreken; wie zich eenzaam voelt, trekt zich steeds verder terug. Enkele gevolgen van eenzaamheid:

  • Verminderd inschattingsvermogen van (de intenties van) andere mensen: sociale onhandigheid
  • Minder plezier in het hebben van contact met anderen door hormonale veranderingen
  • Verminderd cognitief functioneren, men kan minder goed beslissingen nemen door stress
  • Lage zelfwaardering
  • Gering zelfvertrouwen

De hersenveranderingen die chronische eenzaamheid met zich meebrengt, maken dat iemand zonder hulp vrijwel niet uit de eenzaamheid komt. Voordat de feitelijke aanpak van eenzaamheid, die bestaat uit het vormen van voldoende en kwalitatief juiste verbindingen met anderen, kan worden gestart, is het belangrijk dat er aandacht besteed wordt aan de gevolgen van de hersenveranderingen. Dat kan door meer zelfkennis te ontwikkelen, veel aandacht aan kennis en vaardigheden te besteden (zelfkennis, creatieve vaardigheden, communicatiepatronen, omgaan met anderen, keuzes maken, zelfzorg).

Als iemand zich chronisch eenzaam voelt, er zelf iets aan wil doen, leerbaar is en kan lezen en schrijven, kan door de aanpak van de gevoelens van eenzaamheid uiteindelijk ook het sociaal isolement doorbroken worden. De cursus Creatief Leven kan iemand in 8 weken daarbij helpen.

Marijke Coert

Marijke Coert is Individueel- / Verandercoach en heeft zich gespecialiseerd in deskundige hulp bij eenzaamheid bij Faktor5, Jeannette Rijks.

“Door slimme verbanden te leggen, ontstaat er een beweging die bewust wordt van hoe we gezamenlijk kunnen bouwen aan een achtzame samenleving. Wij gooien de steen in de vijver en zetten daarmee  anderen aan om met ons de eenzaamheid aan te pakken.”

Fleur van den Horn

Logo Slider

+100%-